تبلیغات

رستاخیز فرهنگی

هنگام ما هنگامه ی فریاد این بدزاغ هاست### مهر خاموشی، اینک بر نوک گنجشک هاست/ زاغ ها از بدبیاری های ما شاهین شدند### یاد شهبازان ما اینک درون خاک هاست ---- خوش آمدید ، خواهش می کنم مهر ورزیده و با پندارهای خردمندانه تون من رو در بهنویسی یاری کنید! "اردوان"
رستاخیز فرهنگی


برگه ها


دبیره‌1 میخی- پارسی2 در ایران

 

 

می توانید این فرسته را با پسوند PDF از اینجا در یافت کنید!

پژوهشی از آرمین کسروی

ویرایش از اردوان رستاخیزگر

 

پیشینه دبیره میخی در باختر آسیا :

دبیره میخی ، دبیره ای است که تیرگان3 باستانی باختر آسیا همچون سومریان ، آشوریان ، بابلیان ، ایلامیان و ایرانیان ...


از 5000 سال پیش تا 1950 سال پیش (هزاره سوم پ.م تا نیمه سده یکم م) برای  نوشتن از آن بهره می بردند ، در این دبیره واژه ها از میخ‌های کنار هم درست شده است.

گمان می رود که که سومری ها نشانه های دبیره میخی را پیرامون 2900پ.م پیش –در جلگه های پایین دجله و فرات- با ساده کردن دبیره نگاری4 ساخته باشند.

اَکدیان Akadian نیز با کوچیدن5 به بابل، از 2400پ.م دبیره میخی را از سومریان آموختند. ولی این دبیره سومری-اکدی ساخت بسیار پیچیده‌ای داشت و بیش از 2000 نشانه و 20000 هزوارش6 داشت. پس از سالها بابلیان با کاستن از شمار نشانه های سومری-اکدی ، نشانه ‌های آن را به 350-400 نشانه رساندند.

اکدیان با چشم‌پوشی از مانک7 واژه ، دوران تازه ای را در پیشینه دبیره آفریدند و از واژه‌نگاری به هجانگاری نگریستند. در زمان فرمانروایی اکدیان در بابل ، دبیره میخی به آشور و ایلام نیز راه‌یافت و پس از چندی کاری‌ها در آسیای کوچک نیز به دبیره میخی روی‌آوردند.

دبیره میخی کمی پس از هزاره دوم پ.م به سوریه رفت و از این راه هیتیان Hitian نیز با دبیره میخی آشنا شدند. این دبیره پیرامون 1400 پ.م دبیره فرامرزی8 بخش بزرگی از آسیای باختر به‌شمار می‌رفت.

در هزاره یکم پ.م اورارتوها هم دبیره میخی آشوری را گرفتند و ایرانیان در سده پنجم پ.م برای نخستین بار به فرمان داریوش‌شاه ، دبیره میخی- پارسی را از دبیره ایلامی پدیدآوردند. دبیره میخی-پارسی با این گمان که از دبیره ایلامی گرفته شده است دبیره آزادی است و آن را می توان تنها دبیره نویسه‌ای9 نامید.

دبیره میخی-پارسی :

این دبیره از دبیره‌های میخی ایلامی و بابلی آفریده شده‌است. در نگاه نخست جدایی10 چندانی با دیگر دبیره‌های میخی ندارد ولی با ژرف‌نگری11 درمی‌یابیم که این دبیره دارای ویژگی‌های خود است و بویژه از دید سادگی نشان‌ها و کمی آنها با همه دبیره‌های میخی دیگر ناهمسان است. دبیره میخی-پارسی 36 وات12 و 8 هزوارش دارد و از چپ به راست نوشته می شود.

ویژگی‌های دیگر دبیره میخی:

1-   هیچ نشانی کمتر از دو میخ(جدا از سواکننده13 و شماره یک) و بیش  از 5 میخ (جدا از هزوارش‌های زمین و اهورامزدا) ندارد.

2-   هیچ نشانی بیش از چهار میخ ستانی14 ندارد. (جدا از اهورامزدا)

3-   هیچ نشانی بیش از سه میخ ستونی15 ندارد.

4-   در هیچ نشانی بیش‌از دو نویسه گوشه‌دار16 که از دو میخ ساخته شده است ، نیست (جدا از اهورامزدا و زمین)

5-   جدا از نشان "وی" هیچگاه دو میخ به گونه ستانی-ستونی روی همدیگر نمی‌آیند

اینگونه که دیده شد ، همانندی دبیره میخی-پارسی با دیگر دبیره های میخی بسیار ناچیز است و هیچ نشانه‌ای از فرگشت17 پله‌ای18 در آن به چشم نمی‌خورد و گویای این است که این دبیره در زمان آشکار و به یک باره ، با پیروی از آزمودگی19 دبیره های میخی آسیای باختر آفریده شده است.

اکنون که می دانیم دبیره میخی-پارسی یک دبیره نوآورده20 است و یکباره پدید آمده است پس سازنده آن چه کسی می تواند باشد؟!

 

سازنده دبیره میخی-پارسی :

کهن‌ترین نبشته هایی که با این دبیره به دست ما رسیده اند یکی زرنبشته‌های21 آریارمن و آرشام و سنگنبشته‌های22 وابسته به کوروش بزرگ در پاسارگاد می‌باشند. نوشته ی آریارمن اینچنین است:

"آریارمن شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه در پارس ، پسر چیش‌پیش شاه ، نوه هخامنش ، آریارمن گوید این کشور که من دارم ، دارای اسپان خوب و مردان خوب است ، خدای بزرگ اهورامزدا به من داد ،‌به خواست اهورامزدا من شاه در این کشورم ، آریارمن شاه گوید اهورامزدا مرا پشتیبانی فرماید"

زرنبشته آرشام پور آریارمن با دگرش‌های23 بسیار ناچیز دارای همان نوشته است و نبشته ای وابسته به کوروش تنها از چهار واژه ساخته شده است. که در پاسارگاد در چهارجا بازنگاری شده است:

"من کوروش ، شاه هخامنشی"

اینک باید به چند پرسش پاسخ بدهیم:

1-   آیا دبیره میخی-پارسی را باید در دورانی پیش از آریارمن بجوییم؟!

2-   آیا این دبیره در زمان آریارمن یا کوروش درست شده است؟!

3-   دبیره میخی-پارسی در روزگاری پس از آریارمن و آرشام و کوروش پدیدآمده اند و این نوشته های وابسته این سه شاه نمی تواند از خود آنان باشد!

می دانیم که هخامنشیان پیرامون سده هشتم پ.م به رهبری هخامنش فرمانروایی کوچکی در پیرامون کوه های بختیاری و مسجدسلیمان امروز پدید آوردند. چیش‌پیش پسر و جانشین هخامنش ، توانست گستره فرمانروایی هخامنشیان را افزایش دهد و با نام شاه انشان شناخته شود ،‌او در هنگام مرگ سرزمین های زیر فرمان خود را میان دو پسر خود آریارمن و کوروش یکم بخش کرد. پارس به آریارمن رسید و باختر فرمانروایی به کوروش یکم رسید.

پس از آریارمن فرمانروایی اش به پسرش آرشام رسید و در بخش باختری پس از کوروش یکم  پسرش کمبوجیه یکم به پادشاهی رسید.

کوروش بزرگ پس از پدرش کمبوجیه یکم به پادشاهی رسید ، او توانست با نام نخستین شاهنشاه هخامنشی ، فرمانروایی بزرگ هخامنشیان را پدید بیاورد و نام آرشام را از سر زبان‌ها بیاندازد. پس از کوروش ، داریوش (به گمانی) پسران کوروش را کشت و در سال 522پ.م با اینکه پدر(ویشتاسپ) و پدربزرگش هنوز زنده بودند ، توانست فرمانروایی جهانی هخامنشیان را به شاخه خودش جابجا کند و فرمانروایی پسران کوروش پایان یافت.

پرسش سوم را بنگرید!

اینگونه گمان می‌رود که در زمان شاهان پیش از داریوش دبیره میخی-پارسی ساخته نشده بود و سنگنبشته‌های وابسته به این شاهان نگاشته کس دیگری است.

سه فرنود24 برای این سخن:

1-   در زرنبشته ی وابسته به آریارمن ، او خود را شاه‌بزرگ ، شاهنشاه ، شاه در پارس خوانده است ،‌اگر بپذیریم که او در آغاز از این فرانام25 نمادین برخوردار بوده‌است ، داریوش با یک تیر دو نشان زده هم نیای خود را شاهنشاه خوانده و هم پذیرفته که او تنها شاه پارس بوده است. آریارمن با شاهی برادرش کوروش یکم هرگز نمی‌توانسته خود را شاهنشاه بخواند زیرا شاهنشاه باید برچندین شاه‌ فرمانروایی بی‌چون و چرا داشته باشد ، کما اینکه آریارمن با توانایی اندکش نمی‌توانسته چنین دبیره ای را بیآفریند و تنها یک نبشته از خود برجا گذارد.

2-   اگر در زمان آریارمن دبیره میخی-پارسی آفریده شده بود ،‌ باید افزون‌بر زرنبشته یافت‌شده نشانه‌های دیگری از این دبیره بدست می‌آمد که هنوز چیزی از بررسی‌های باستان شناسی بدست نیامده است و این فرنود نشانگر نبود این دبیره در آن زمان است.

3-   اگر در زمان آرشام دبیره میخی-پارسی ساخته شده بود و زرنبشته از آن خود او بود ،‌او با بودن شاهی نیرومند بنام کوروش بزرگ نمی‌توانست اینچنین زرنبشته‌ای را بنویسد ، با اینکه آرشام در دوران کوروش بزرگ نام شاهی را نیز از دست داده بود و در زمان کوروش فرمانروایی از آن شاخه کوروش هخامنشی بود.

4-   اگر آریامن و آرشام نیاکان داریوش ، به راستی شاهنشاه بودند چگونه داریوش در سنگنبشته‌های خود ، با اینکه پدر و پدربزرگش زنده بودند خود را شاهنشاه می نامد؟!

5-   اگر دبیره میخی-پارسی در زمان کوروش ساخته‌شده‌بود باید در فرمان‌آزادی26 او دبیره میخی-پارسی بکار می رفت ، یا نوشته‌های بسیاری از زبان او به دبیره میخی-پارسی برجای می ماند.

6-   اگر در زمان کوروش بزرگ دبیره میخی-پارسی ساخته شده بود ، او بیش از آریارمن و آرشام می‌توانست خود را شاهنشاه بنامد ولی در همه نبشته های وابسته به او تنها چهارواژه آمده است: "منم کوروش شاه هخامنشی"، این سخن دروغین نیست ولی در برابر زرنبشته‌های آریارمن و آرشام پیام شاهنشاهی او را نمی‌رساند.

                                           

7-   هزوارش‌ها پس از سنگنبشته داریوش در بیستون ساخته شده اند واژه شاه بیش از 100 بار در بیستون بازنویسی شده است ، که اگر هزوارشی نوشته می‌شد در بیستون 600نشان میخی-پارسی کمتر کنده می‌شد ، همچنین از هزوارش‌ها تنها هزوارش شاه در سنگنبشته‌های داریوش (جدا از بیستون) آمده است و پیداست که دیگر هزوارش‌ها پس از داریوش فراهم شدند. بنابراین دامن و آستین جامه کوروش به راستی نمی‌توانسته اند در زمان خود او دارای نبشته‌ای به دبیره‌میخی-پارسی و بهره‌مندی از هزوارش شاه باشند.

8-   داریوش در بند 70 نوشته ایلامی در بیستون ، خود را پدیدآورنده ی دبیره‌ی آریایی می‌داند:

"داریوش شاه گوید: با یاری اهورامزدا دبیره‌ای درست کردم از گونه ای دیگر به آریایی ، آن که پیش از این نبود ، هم بر روی گِل‌نبشته‌ها27 هم بر روی پرگامنت28 ، همچنین دستینه29 و مهر کردم ، این دبیره نوشته‌شد و برایم خوانده شد ، سپس فرستادم این دبیره را به همه کشورها و مردم این دبیره را آموختند.

این فرنودهای بالا پایسته‌گر30 است که پیش از داریوش‌بزرگ دبیره میخی-پارسی ساخته نشده بود و این دبیره به دستور داریوش برای اینکه پاسخگوی فرمانروایی چندنژادی ایران باشد ، به یکباره آفریده شد.

 

 

نمودار خاندان هخامنشی

 

هخامنش

چیش‌پیش پور هخامنش

آریارمن پور چیش‌پیش                              کوروش پور چیش‌پیش

آرشام پور آریارمن                                    کمبوجیه پور کوروش یکم

ویشتاسپ پور آرشام یکم                            کوروش پور کمبوجیه یکم

                                                              کمبوجیه پور کوروش دوم

                                                              بردیا پور کوروش دوم

داریوش پور ویشتاسپ

خشایارشا پور داریوش یکم

اردشیر پور خشایارشا یکم

خشایارشا پور اردشیر یکم

سُغدیان پور اردشیر یکم

داریوش پور اردشیر یکم

اردشیر پور داریوش دوم

اردشیر پور اردشیر دوم

ارشک پور اردشیر سوم

داریوش پور آرشام دوم

 

 

واژه‌نامه

     --------------------------------------------------------------------------------------------

01-                     دبیره > خط – رسم‌الخط

02-                     دبیره میخی- پارسی > خط میخی پارسی باستان

03-                     تیرگان > تیره+ان > اقوام

04-                     دبیره ‌نگاری > خط تصویری

05-                     کوچیدن > مهاجرت کردن

06-                     هزوارش > به واژه یا بخش‌هایی از یک واژه می گویند که به دبیره میخی دیگری نوشته می‌شده است و در هنگام خواندن برابر پهلوی آن خوانده می‌شده است.

07-                     مانک > معنی

08-                     فرامرزی > فرا+مرزی > بین‌المللی

09-                     نویسه‌ای > نویس+ه+ای > الفبایی

10-                     جدایی > فرق – تفاوت

11-                     ژرف‌نگری > ژرف+نگر+ی > تعمق – تفکر عمیق

12-                     وات > حرف

13-                     سواکننده > سَوا+کن+نده > جداکننده – فاصله

14-                     ستانی > عمودی

15-                     ستونی > افقی

16-                     گوشه‌دار > گوش+ه+دار > زاویه‌دار

17-                     فرگشت > تکامل – پیشرفت

18-                     پله‌ای > تدریجی

19-                     آزمودگی > آزموده+ی > تجربه

20-                     نوآورده > نو+آورده > ابداعی

21-                     زرنبشته > زر+نبشته > کتیبه ای که روی زر نوشته شود – لوح زرین

22-                     سنگنبشته > سنگ+نبشته > کتیبه ای که روی سنگ نوشته شود

23-                     دگرش > دگر+ش > تغییر

24-                     فرنود > دلیل - علت

25-                     فرانام > لقب

26-                     فرمان آزادی > منشور حقوق بشر

27-                     گلنبشته > گِل+نبشته > لوح گلی

28-                     پرگامنت > پوست

29-                     دستینه > امضا - توقیع

30-                     پایسته‌گر > پایسته+گر > ثابت‌کننده

چو ایران نباشد تن من مباد

بدین بوم و بر زنده یک تن مباد




جُستارک ها: پیشینه دبیره/خظ میخی-پارسی ، داریوش یکم ، آریارمن ، آرشام ، کمبوجیه یکم ، کوروش بزرگ ، هخامنشیان ، نمودار خاندان هخامنشی ،

...

نویسنده : اردوان
1391/02/5



تارابزار ها
زمان:


جست و جو با گوگل
Google


در رستاخیز فرهنگی

در سراسر اینترنت


« فرستادن برای دوستان »
نام شما :
رایانامه شما :
نام دوست شما:
رایانامه دوست شما:

پهرست جستارها


انبازش گزاری برگه این برگه را به انبازِش بگذارید

پرسمان

هامار تارنگار
  خوش آمدید
نویسندگان:

بینندگان
  • همه بازدیدکنندگان:
  • بینندگان امروز :
  • بینندگان دیروز :
  • بینندگان این ماه :
  • بینندگان ماه پیش :

  • free counters

چند و چونی تارنگار :
  • شمار فرسته ها :
  • شناسه ی شما :

واپسین بروزرسانی

رستاخیز فرهنگی

سخنان بزرگمهر بختگان